Vàng da sơ sinh – những điều mẹ cần biết

Vàng da sơ sinh là một dấu hiệu hay gặp ở trẻ sơ sinh, nguyên nhân  do hiện tượng hồng cầu bị vỡ, trong khi chức năng chuyển hóa bilirubin của gan chưa hoàn thiện nên Bilirubin bị tích tụ trong máu và trong mô tế bào làm cho da và mắt của trẻ có màu vàng.

Vàng da là tình trạng rất phổ biến với khoảng 20-25% trẻ sinh đủ tháng và 75-80% trẻ sinh thiếu tháng. Vàng da ở mức độ nhẹ gọi là vàng da sinh lý, vàng da ở mức độ nặng gọi và vàng da bệnh lý. Vàng da sinh lý sẽ tự hết trong vòng 7 ngày với trẻ sinh đủ tháng và 15 ngày với trẻ sinh thiếu tháng mà không để lại di chứng gì trong khi vàng da bệnh lý có thể kéo dài đến 2-3 tháng và để lại những di chứng nghiêm trọng.

Trẻ bị vàng da
Trẻ bị vàng da

Vàng da sơ sinh là gì?

Vàng da sơ sinh là một dấu hiệu hay gặp ở trẻ sơ sinh, nguyên nhân  do hiện tượng hồng cầu bị vỡ, trong khi chức năng chuyển hóa bilirubin của gan chưa hoàn thiện nên Bilirubin bị tích tụ trong máu và trong mô tế bào làm cho da và mắt của trẻ có màu vàng.

Phân loại vàng da sơ sinh

Có 2 loại vàng da sau:

  • Vàng da ở mức độ nhẹ gọi là vàng da sinh lý.
  • Vàng da ở mức độ nặng gọi và vàng da bệnh lý.

Phân biệt vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý

Vàng da sinh lý:

Vàng da sinh lý la vàng da khi ở mức độ nhẹ, với trẻ đủ tháng, bình thường vàng da được coi là sinh lý khi vàng da xuất hiện sau 24 giờ tuổi, và thường sẽ biến mất trong vòng 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần với trẻ non tháng. Mức độ vàng da nhẹ là chỉ vàng da đơn thuần (chỉ vàng da vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốn) không kèm theo các triệu chứng bất thường khác (thiếu máu, gan lách to, bỏ bú, lừ đừ…).

Vàng da bệnh lý

Vàng da bệnh lý là vàng da sơ sinh ở mức độ nặng và trong một số trường hợp, vàng da là biểu hiện của một căn bệnh tiềm tàng nào đó và ở những trường hợp này vàng da sẽ xuất hiện sớm, trong vòng 24 giờ sau sinh.

Biểu hiện của vàng da sơ bệnh lý là:

  • Vàng da đậm xuất hiện sớm trong vòng 24 giờ đầu tiên, không hết vàng sau 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần đối với trẻ thiếu tháng.
  • Mức độ vàng toàn thân, lòng bàn tay, bàn chân và cả kết mạc mắt.
  • Đồng thời với vàng da, có sự xuất hiện của các triệu chứng bất thường khác như: trẻ lừ đừ, bỏ bú, gồng cứng, co giật, hôn mê, nôn, bụng chướng, nhịp thở thanh, nhịp tim chậm, hạ thân nhiệt, xanh tái, phát ban… Xét nghiệm bilirubin trong máu tăng hơn bình thường.

Nếu không phát hiện và điều trị vàng da bệnh lý kịp thời có thể xảy ra biến chứng nhiễm độc thần kinh do bilirubin gián tiếp thấp vào não làm cho trẻ tử vong hoặc bị hại não suốt đời.

Xem chi tiết:

Phân biệt vàng da sơ sinh sinh lý và vàng da bệnh lý

Nguyên nhân của chứng vàng da

Khi trẻ được sinh ra các tế bào hồng cầu cũ dần dần bị phá hủy để thay thế bằng hồng cầu trưởng thành. Bilirubin được hình thành do quá trình phá vỡ hồng cầu cũ. Ở điều kiện bình thường gan sẽ chịu trách nhiệm chuyển hóa Bilirubin và bài tiết ra ngoài qua phân và nước tiểu.

Ở trẻ sơ sinh tốc độ phá hủy hồng cầu và giải phóng ra Bilirubin lớn hơn người lớn, trong khi khả năng chuyển hóa của gan chưa hoàn thiện nên Bilirubin bị tích tụ trong máu và trong mô tế bào làm cho da và mắt của trẻ có màu vàng.

Các yếu tố nguy cơ gây vàng da

Vàng da ở trẻ sơ sinh thường do các nguyên nhân sau gây ra:

  • Sinh non, sinh thiếu tháng: Do mức độ hoàn thiện chuyển hóa ở gan của trẻ sinh non thấp hơn trẻ sinh đủ tháng và trẻ sinh non cũng bú ít hơn, đi tiểu ít hơn trẻ sinh đủ tháng do vậy tốc độ chuyển hóa và bài tiết Bilirubin chậm hơn.
  • Trẻ không bú sữa mẹ hoặc bú sữa mẹ không đủ no. (xem chi tiết : Vàng da sơ sinh do sữa mẹ)
  • Trẻ sơ sinh có nhóm máu không tương thích với nhóm máu của mẹ: Do bất đồng nhóm máu mẹ con tạo ra sự tích tụ các kháng thể có thể phá hủy hồng cầu của trẻ làm gia tăng tốc độ phóng Bilirubin đột ngột. (xem chi tiết: Vàng da sơ sinh do bất đồng nhóm máu)
  • Trẻ sơ sinh vàng da do thiếu men G6DP. (Xem chi tiết: Vàng da sơ sinh do thiếu men G6DP)
  • Trẻ sơ sinh vàng da do ứ tắc mật: (Xem chi tiết: Vàng da sơ sinh do tắc mật)

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị vàng da

Dấu hiệu vàng da thường sẽ bắt đầu từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 sau sinh, ban đâu xuất hiện ở vùng mặt và mắt của bé trước sau đó sẽ lan xuống phần ức, bụng, cẳng chân và cánh tay. Màu vàng trên da của bé sẽ có thể được quan sát dễ tốt nhất dưới ánh sáng ban ngày. Để chắc chăn hơn bạn dùng ngón tay ấn nhẹ lên phần da của bé sau khoảng 5 giây nhấc ngón tay lên và quan sát màu da ở chỗ có dấu ngón tay, nếu trẻ bị vàng da sơ sinh, vùng da ở dấu ngón tay sẽ có màu vàng rất rõ.

Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh bị vàng da
Dấu hiệu nhận biết trẻ bị vàng da

Xem chi tiết: Nhận biết sớm dấu hiệu vàng da sơ sinh

Vàng da sơ sinh có nguy hiểm không?

Khi nồng độ bilirubin thấp tức vàng da sinh lý thì không gây nguy hiểm cho trẻ và sẽ tự hết sau 7 ngày với trẻ sinh đủ tháng và 14 ngày với trẻ sinh non. Tuy nhiên khi nồng độ bilirubin trong máu cao tức vàng da bệnh lý, khi đó nếu trẻ không được chữa trị kịp thời có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như:

Bệnh não do bilirubin cấp tính:

Bilirubin là chất gây độc cho tế bào não, trường hợp trẻ bị vàng da nặng có thể gây nhiễm Bilirubin vào não gọi là bệnh não cấp tính bilirubin. Tuy nhiên việc điều trị kịp thời có thể giảm đáng kể các biến chứng sau này. Các dấu hiệu của bệnh não cấp tính bilirubin bao gồm: li bì, khó đánh thức, sốt, lười bú, bỏ bú, khóc thét…

Vàng da nhân não:

Là hội chứng xảy ra khi bệnh não do bilirubin cấp tính gây tổn thương vĩnh viễn ở não của của trẻ. Vang da nhân não có thể gây bại não, mất thính lực, trí tuệ chậm phát triển (xem chi tiết: Vàng da nhân não ở trẻ)

Đánh giá mức độ vàng da

Hiện nay khi trẻ bị vàng da có thể thực hiện đo lồng độ bilirubin bằng 1 trong 2 phương pháp sau để đánh giá mức độ vàng da của bé:

Phòng ngừa vàng da

Cách phòng bệnh vàng da sơ sinh tốt nhất là cho trẻ bú sữa đầy đủ:

  • Nếu trẻ bú mẹ: Cho trẻ bú từ 8 – 12 cữ mỗi ngày để đảm bảo trẻ không bị mất nước, giúp cơ thể đào thải bilirubin nhanh hơn.
  • Với trường hợp trẻ không được bú mẹ (do bệnh lý của mẹ), trẻ có thể phải bú sữa công thức: Cho trẻ bú khoảng 30 – 60 ml sữa công thức mỗi 2 – 3 giờ trong tuần đầu tiên.

Ngoài ra, mẹ nên xét nghiệm nhóm máu trước khi mang thai. Sau khi sinh, bé cũng sẽ được xét nghiệm nhóm máu, xét nghiệm máu gót chân. Việc làm này sẽ giúp loại trừ (hoặc xác định) nguy cơ bé bị vàng da do không tương thích với nhóm máu của mẹ, hoặc do thiếu men G6DP từ đó có biện pháp điều trị thích hợp.

Xem chi tiết: Để con sinh ra không bị vàng da sơ sinh

Điều trị vàng da

Nếu bé sơ sinh bị vàng da ở mức độ nhẹ thường sẽ tự hết trong vòng 7 ngày đối với trẻ sinh đủ tháng và 14 ngày đối với trẻ sinh non mà không cần can thiệp ngoại trừ việc tích cực cho bé bú để tăng tốc độ đào thải bilirubin.

Xem thêm: Chăm sóc trẻ sơ sinh vàng da

Nếu bé sơ sinh bị vàng da ở mức độ nặng hơn các bác sĩ có thể sẽ chỉ định các biện pháp điều trị sau:

Xem thêm: Vàng da sơ sinh – khi nào cần điều trị?

Trẻ sơ sinh bị vàng da khi nào thì phải chiếu đèn – khi nào phải thay máu

Tại sao phương pháp chiếu đèn giúp điều trị vàng da? Khi nào có chỉ định chiếu đèn?

Khi bilirubin tăng đến ngưỡng phải điều trị (ngưỡng này thay đổi theo ngày tuổi, cân nặng và tình trạng của bé), bác sĩ sẽ cho bé chiếu đèn đặc biệt để điều trị vàng da. Dưới tác dụng của ánh sáng đèn, bilirubin sẽ chuyển dạng, từ dạng không hòa tan trong nước thành dạng có thể hòa tan trong nước và sẽ được đào thải qua gan (qua mật) và thận (qua nước tiểu). Để chiếu đèn hiệu quả, ánh đèn cần chiếu trực tiếp trên da: trẻ được cởi hết quần áo, chỉ mặc tã và che mắt. 

Chiếu đèn vàng da tại nhà
Chiếu đèn vàng da

Chiếu đèn điều trị vàng da có hại không?

Cho đến nay, chiếu đèn vẫn là biện pháp khá an toàn chấp nhận được so với nguy cơ tổn thương não và để lại di chứng não suốt đời nếu không điều trị vàng da, vì không còn biện pháp nào hiệu quả mà an toàn hơn. Chiếu đèn có thể có một số tác dụng phụ thoáng qua như: mất nước, tiêu lỏng, tăng hoặc hạ thân nhiệt, sạm da (da đồng), tổn thương võng mạc nếu không che mắt, tăng nhẹ nguy cơ một số co giật ở trẻ em.

Tuy nhiên, có thể hạn chế những tác dụng phụ này bằng cách cho trẻ bú thường xuyên hoặc truyền dịch khi bé ăn không đủ để tránh mất nước, che mắt cẩn thận khi chiếu đèn, lựa chọn đèn có ánh sáng và cường độ phù hợp như nguồn đèn LED ánh sáng xanh vốn ít tạo ra oxy hóa quang học. 

Tắm nắng có giúp điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh không?

Ánh sáng mặt trời không thể điều trị các trường hợp vàng da bệnh lý. Do đó, khi thấy trẻ vàng da thì phải sớm đưa trẻ đi khám ở bác sĩ chuyên khoa để được điều trị.

Xem chi tiết: Tắm nắng chữa vàng da cho trẻ: Sai lầm nguy hiểm

Xem thêm:

Chữa vàng da sơ sinh – mẹ hỏi bác sĩ trả lời

Bệnh vàng da sơ sinh – mẹ hỏi bác sĩ trả lời

Trẻ sơ sinh bị vàng da kéo dài – điều trị thế nào?

Tắm nắng chữa vàng da cho trẻ: Sai lầm nguy hiểm

Trẻ bị vàng da có tiêm vắc xin được không?

bluecare https://bluecare.vn/app

Bấm vào ảnh để tải App Bluecare

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*